ORGANIZACJA > Działania ratownicze

    Przez działania ratownicze rozumie się każdą czynność podjętą w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska, a także likwidację przyczyn powstania pożaru, wystąpienia klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia.[1] Prowadzą je zarówno jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej, jak też jednostki Wojskowej ochrony przeciwpożarowej, zakładowa straż pożarna, zakładowa służba ratownicza, gminna zawodowa straż pożarna, powiatowa (miejska) zawodowa straż pożarna, terenowa służba ratownicza, ochotnicza straż pożarna i inne jednostki ratownicze.[2]

Jednostki ochrony przeciwpożarowej powyżej wymienione (za wyjątkiem PSP) tworzone są przez inne podmioty niż PSP i używane do likwidacji zagrożeń na terenie swojego działania t.j. gminy, miasta, zakładu, wsi. Jednostki te mają obowiązek również uczestniczyć, na wezwanie PSP w działaniach ratowniczych poza terenem własnego działania.[3]  Koszty ich utrzymania ponoszą podmioty je tworzące. Jednakże w razie gdy jednostka ochrony przeciwpożarowej zostanie wezwana do działań poza teren własnego działania, koszty z tym związane są zwracane ze środków budżetu państwa[4].

Wykonując delegacje ustawową Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał w dniu 17 lipca 1998 r. rozporządzenie w sprawie terenu działania jednostek ochrony przeciwpożarowej, okoliczności i warunków udziału tych jednostek w działaniach ratowniczych poza terenem własnego działania oraz zakresu, szczegółowych warunków i trybu zwrotu poniesionych przez nie kosztów[5].

Ogólne ramy prawne działań ratowniczych prowadzonych przez jednostki ochrony przeciwpożarowej zostały określone w rozdziale czwartym ustawy o ochronie przeciwpożarowej.

W działaniach ratowniczych szczególne znaczenie ma właściwa organizacja działań i kierowanie nimi.

Kierującym jest pierwszy przybyły na miejsce zdarzenia dowódca z jednostki, do czasu przybycia osoby posiadającej uprawnienia do przejęcia kierowania. W przypadku przybycia jednostek ochotniczych i zawodowych, obowiązany do przejęcia kierowania jest kierujący z jednostki zawodowej.

W przypadku przybycia na miejsce zdarzenia dowódców tej samej hierarchii, obowiązany do przejęcia kierowania jest dowódca z jednostki, dla której miejsce zdarzenia stanowi teren własnego działania[6].

Kierujący działaniem ratowniczym oddziałuje na podległe siły na miejscu zdarzenia, zgodnie z przyjętymi procedurami i planami ratowniczymi, w celu wykonania określonych czynności ratowniczych.

Kierowanie prowadzone jest jednoosobowo przez uprawnioną osobę odpowiednio oznakowaną, w sposób widoczny dla innych uczestników działań ratowniczych.

Kierujący oddziałuje na podległe siły poprzez:

1)   określanie rodzaju działań ratowniczych,

2)   wydawanie rozkazów lub poleceń,

1)      ostrzeganie podległych sił o wielkości i rodzajach zagrożenia oraz ewentualnym stopniu ryzyka planowanego działania ratowniczego[7].

Obowiązują trzy typy kierowania w czasie działania ratowniczego:

   1)   interwencyjny - realizowany w strefie zagrożenia lub bezpośrednich działań ratowniczych, w której istnieje zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi oraz mienia i środowiska lub prawdopodobieństwo jego wystąpienia, w celu likwidacji lub usunięcia skutków zdarzenia oraz zapewnienia bezpieczeństwa ratownikom; kierowaniu interwencyjnemu podlegają siły nie przekraczające wielkością jednej kompanii,

   2)   taktyczny - realizowany na granicy strefy zagrożenia lub poza nią w celu wykonania przyjętej taktyki lub określonej strategii oraz nadzoru nad kierowaniem interwencyjnym; kierowaniu taktycznemu podlegają siły nie przekraczające wielkością jednego batalionu,

   3)   strategiczny - realizowany w celu określenia i przyjęcia niezbędnej strategii w likwidowaniu zagrożenia oraz nadzoru nad kierowaniem taktycznym; kierowaniu strategicznemu podlegają siły wojewódzkich brygad odwodowych albo siły przekraczające wielkością jeden batalion.[8]

Szczegółowe kwestie z zakresu organizacji kierowania działaniami ratowniczymi  zostały uregulowane w rozdziale IV rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego[9]. oraz rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipca 2001 r.  w sprawie szczegółowych zasad kierowania i współdziałania jednostek ochrony przeciwpożarowej biorących udział w działaniu ratowniczym[10].

Kierujący działaniem ratowniczym może:

   1)   zarządzić ewakuację ludzi i mienia,

   2)   wstrzymać ruch drogowy oraz wprowadzić zakaz przebywania osób trzecich w rejonie działania ratowniczego,

   3)   przejąć w użytkowanie na czas niezbędny dla działania ratowniczego nieruchomości i ruchomości, środki transportu, sprzęt, ujęcia wody, inne środki gaśnicze, a także przedmioty i urządzenia przydatne w działaniu ratowniczym.

Kierujący działaniem ratowniczym ma prawo żądać niezbędnej pomocy od instytucji, organizacji, przedsiębiorców i osób fizycznych.

Kierujący działaniem ratowniczym może odstąpić w trakcie działania ratowniczego od zasad działania uznanych powszechnie za bezpieczne.[11]

Uprawnienia kierującego działaniem ratowniczym maja na celu usprawnienie działań, poprzez maksymalne wykorzystanie przydatnych do tego środków, nawet z naruszeniem praw innych osób, a przez to zminimalizowanie strat spowodowanych działaniem pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia. Zachowanie kierującego działaniem ratowniczym jest działaniem w stanie wyższej konieczności, wymagającym poświęcenia jednego dobra dla ratowania innego dobra.

Rozwiązania w tym przedmiocie zawiera rozporządzenie Rady Ministrów
z dnia 4 lipca 1992 r. w sprawie zakresu i trybu korzystania z praw  przez  kierującego działaniem ratowniczym[12].

Wybrane zagadnienia pracy dyplomowej:

ORGANIZACJA  I  ZASADY  FUNKCJONOWANIA  OCHOTNICZYCH STRAŻY POŻARNYCH I  ICH  ZWIĄZKU  W  OCHRONIE  PRZECIWPOŻAROWEJ  RP

Opracował : Andrzej Osuch